Broers Van Gestel ontvangen Tilburg Trofee

De Tilburg Trofee is een gemeentelijke onderscheiding voor mensen met bijzondere verdiensten voor de stad. Het college van burgemeester en wethouders kent deze toe aan personen die zich op opvallende wijze inzetten voor de Tilburgse samenleving en zich daarbij ook manifesteren als ambassadeur van de stad

Zoals bekend zijn leden van grote families vaak erg op elkaar ingespeeld. Dat is zeker het geval bij de gebroeders Van Gestel. Zij zijn echte Tilburgers, geboren en getogen in het naoorlogse Tilburg, waar hard werd gewerkt en sober geleefd - zoals dat zo mooi heet - maar ook kansen en talenten werden benut, daar waar mogelijk.

De Van Gestels groeiden duidelijk op in een katholiek milieu, waarbij gezinnen nog echt toebehoorden aan hun parochie en erg op elkaar en in de straat en wijk waren ingesteld. In dergelijke grote gezinnen zorgden de oudste kinderen evenzeer voor de opvoeding van de jongere broers en zussen. Die familiale verhoudingen en banden werken door tot op de dag van vandaag. De gebroeders Van Gestel hebben in die zin het zgn. ‘Rijke Roomse Leven’ uit eerste hand meegekregen. Tegelijkertijd hebben ze ook heel bewust de achteruitgang meegemaakt, zowel van de textielindustrie als van het katholieke, parochiële leven.

Heel typerend is ook het schoolse systeem waarin de gebroeders zijn opgegroeid. In Tilburg waren vele lagere scholen opgericht en verzorgd vanuit de onderwijscongregatie Fraters van Tilburg, tot ongeveer 1970 waren de scholen ook nog ‘ns gescheiden, met aparte jongens- en meisjesscholen. Ook de meisjes hadden doorgaans religieuzen als docent. Lekendocenten waren in principe opgeleid aan een kweekschool van de fraters of zusters. Al met al, direct of indirect, kregen de kinderen 'op katholieke wijze' onderwijs. Daarbij was er veel aandacht voor schoonschrijven, voor tekenvaardigheden, voor zang en muziek, natuurlijk het godsdienstige onderwijs, en waar mogelijk: veel wandelen en bezoeken aan park of bos. En ook heel typerend: de scouting. Verenigingen waren in de naoorlogse jaren doorgaans verbonden aan een parochie, met vaak een kapelaan of pastoor als geestelijk leidsman. Scouting voorzag in de behoefte om jongeren enige zelfstandigheid en zelfredzaamheid, plus ook discipline en structuur mee te geven. En daarbij kregen ze ook wat mee van de natuurschoon en was er de spanning om op kamp of bivak te gaan.

Bij dit alles had het gezin Van Gestel, met opa als organist, een zeer muzikale inslag. We kunnen stellen dat de jongens een brede vorming hebben meegekregen. En ieder bracht zo zijn talenten in, om samen tot ‘persoons-overstijgende’ resultaten te komen. Met name heeft hun inzet bijgedragen aan het behoud en invulling geven aan de Goirkese kerk en de nabijgelegen omgeving, een inzet van ruim een halve eeuw!

Peter van Gestel

Peter is bijzonder betrokken bij de geschiedenis en erfgoed van de stad Tilburg. Peter bezit de gave om buiten bestaande hokjes en muren te denken en zo nieuwe initiatieven te starten. Een prachtig voorbeeld is zijn avontuur om de Tilburgse klokkentoren weer te laten klinken. Peter voelde dat er iets ‘ontbrak’, ging over tot actie en spoorde anderen daarbij aan.

Begin jaren 70 merkten de gebroeders dat het op zondag stiller en stiller werd. Parochianen werden nauwelijks nog door klokken opgeroepen om ter kerke te gaan. Peter pakte het gelijk groots aan: er dient een ‘klokkenluidersgilde’ te worden opgericht! In het plan worden al vlug Theo en Ferd meegeneomen plus een vriend uit de wijk. Het startte in 1972 op de locatie Gasthuisring en vanaf 1974 in de Goirkese kerk. In de tweede helft van de jaren ’70 trokken de 'gildebroeders' langs alle torens in Oud-Noord: de Hasseltse kerk, de Vredeskerk, Gasthuisring, Theresiakerk en de Hoefstraat. Geluid zal er worden, ook bij speciale gelegenheden en feestdagen!

Hierbij mag zeker de inzet en betrokkenheid van moeder Van Gestel niet vergeten worden, die de gildebroeders vaak smerig en onder het stof weer thuis zag komen.

Na deze periode, het is bekend, sluiten één voor één de oude parochielocaties. Veel wijkgenoten gaan wonen in nieuwe wijken als De Rijt en De Blaak. Voor het klokkenluidersgilde bleef er gelukkig volop ruimte in de grote vieringtoren van de Goirkese kerk. Enkele grote, qua geluid passende klokken konden in de loop van de jaren herplaatst worden in de toren, vooral door inzet van de broers.

In 2016 richt Peter binnen de heemkundekring een werkgroep op voor het behoud van torenklokken. De werkgroep zet zich in voor het 'klinkende erfgoed', met aandacht voor het beheer, voor restauratie en het starten van een nieuwe, profane klokkencultuur. Daartoe werden eerst alle klokken in de gemeente geïnventariseerd en vervolgens gepubliceerd op Tilburg Wiki. De werkgroep deelt haar kennis met andere heemkundekringen en betrokken instanties. Op diverse plaatsen worden opnames gemaakt van de klank en van de werking. Veel Tilburgers werden bereikt door het organiseren van torenbeklimmingen.

Peter heeft zijn talenten met name ingezet ten dienste van de Goirkese kerk. Via zijn werk op De Tiendschuur heeft hij onder meer een gigantisch schilderij van Peerke Donders voorzien van een lijst. Het doek hing aan de Sint Pieter in Rome bij de zaligverklaring van de missiepater. Het schilderij hangt nu in de kerk. Gestimuleerd door pastoor Schraven heeft Peter een gedachtenishoek voor Donders gerealiseerd, waarbij de pater levensecht is afgebeeld, een soort lokaal Maddam Tussaud. Heel wat inventaris uit de gesloten kerklocaties is via Peter in de Goirkese kerk terecht gekomen. Veel beelden en kunstobjecten zijn bij de diverse restauratieprojecten verplaatst en weer teruggeplaatst. Peter heeft hierdoor een compleet beeld van hetgeen er allemaal staat en ligt opgeslagen.

Al vele jaren verzorgt Peter rondleidingen door de kerk en dan met name torenbeklimmingen. Bij Open Monumentendag is hij altijd betrokken. Voor veel Tilburgers, zo blijkt wel, is de Goirkese kerk een opnieuw te ontdekken grandioos monument. Het gebouw vertelt een flink stuk geschiedenis van de stad, met name door de ligging naast het oorspronkelijk convict van de Norbertijnen, waarvan thans nog de Norbertijnenpoort uit de vroege 18e eeuw van resteert. Verder is er vanuit de Goirkestraat een directe link naar het toenmalige kasteel van Tilburg.

Peter draagt deze geschiedenis met zich mee. Bij een recent onderzoeksproject vanuit de heemkundekring heeft hij diverse ontdekkingen en wetenswaardigheden voor het voetlicht weten te brengen. Hierbij zet hij steevast zijn materiaaltechnische- en tekenkundige kwaliteiten in. E.e.a. kreeg in 2025 een hoogtepunt bij de tentoonstelling 'Goirkese Geheimen' in het Regionaal Archief Tilburg en in de Goirkese kerk zelf.

Initiatiefnemer, inspirator, verteller, ontdekker, doener, maar vooral: doorzetter. Over een periode van ruim vijftig jaar heeft Peter van Gestel zich ingezet voor het culturele en kerkelijke erfgoed van Tilburg, met name rondom de Goirkese kerk.

Theo van Gestel

Theo van Gestel, een begenadigd koorzanger, is de tweede gildebroeder in het geheel. Hij brengt met name technische vaardigheden en inzichten in; een echte vakman die je tegenwoordig steeds minder vindt. Alle bedradingen en leidingen van de Goirkese kerk, maar ook van andere kerkgebouwen in Tilburg, zijn door zijn kundige handen gegaan. Ook Theo is actief bij rondleidingen en heeft kennis van de geschiedenis. Zijn kerkgebouw is koninklijk; het gebouw immers is rond 1830 mede mogelijk gemaakt door een vorstelijke subsidie van Koning Willem I.

Een typerende rol die Theo regelmatig verzorgt is die van ‘lopende spreekbuis’. Middels een luidspreker op zijn rug versterkt hij voor groepen geïnteresseerden het geluid van de rondleider of spreker. Bijvoorbeeld bij de jaarlijkse Lichtjesprocessie rond de Hasseltse kapel.

Tilburg Oud-Noord mag Theo van Gestel dankbaar zijn voor zijn jarenlange inzet als vrijwilliger en het feit dat de functionaliteit van de Goirkese kerk up-to-date is gebleven. Met de recente realisatie van een verwarmde dagkapel in het noordertransept en het weer toonbaar maken van het vroegere hoogaltaar, is de Goirkese kerk na decennia weer volledig beschikbaar en toe aan een tweede leven.

Het domein van Theo, feitelijk zijn tweede huis, is de opslagkelder annex werkplaats onder de sacristie. Daar liggen de gereedschappen, materialen en attributen van waaruit hij het onderhoud ter hand neemt of ideeën uitvoert. Bijvoorbeeld om het kerkgebouw dan wel het naastgelegen kerkhof te belichten vanuit unieke standpunten. Naar eigen zeggen kent hij 'elk draadje en lampje' van het gebouw. Theo kan er goed over praten, is sowieso een goede prater, maar uiteindelijk toch meer een doener. En die lijn komt ook weer voort uit de familie; moeder zei altijd: “Wie kan, die doet; wie niet kan, die onderwijst”.

Tenslotte mogen we zijn muzikale gevoel en talent niet vergeten. Theo zingt al zijn hele leven; op de lagere school, in Huize Nazereth waar hij een tijd verbleef, in de kerk van Gasthuisring, in de St. Annaparochie en op ’t Goirke (en hier zowel in het gemengd koor als in het mannenkoor). Vele naamswijzigingen van koren heeft Theo doorstaan en hij ziet zichzelf thans als ‘de jongste bejaarde’ van het gemengde koor. Een korte periode is hij er even uit geweest, toen er bij zijn koor teveel gebabbeld werd tijdens uitvoeringen. De preek was dan bijvoorbeeld afgelopen en er moest worden ingezet, maar niemand had dit blijkbaar in de gaten.

Betrokkene, vakman, realisator, doener, zanger en trouwe teamgenoot; ruim vijftig jaar heeft Theo zich ingezet voor het kerkelijke en muzikale erfgoed van Tilburg, met name zichtbaar en hoorbaar in de monumentale Goirkese kerk.

Ferd van Gestel

Ferd zet misschien het meest nadrukkelijk de muzikale traditie van de familie voort. Met vele en uiteenlopende muzikale performances heeft Ferd jarenlang de stad van klank en kleur voorzien. Tot op de dag van vandaag.

Als derde en jongste gildebroeder trok Ferd al vroeg mee met de activiteiten van zijn broers. De Benjamin van het gezin, zo wordt verteld, wilde al in de box bij het horen van een walsje met moeder gaan dansen. Op zijn tiende sloeg Ferd al de grote trom in een jeugddrumband en vanaf z’n 21ste is Ferd sousafoon gaan blazen bij een drumfanfare. Hij liep honderden kilometers optochten in binnen- en buitenland, is gek van carnavals- en dixielandmuziek en blaast bij verschillende gezelschappen. Met zijn Dixielandband toerde hij door Duitsland en Luxemburg. Ferd was ook vaste kracht bij harmonieorkest L’Echo des Montagnes (opgericht in 1867).

Onafscheidelijk doorkruist Ferd Tilburg met zijn sousafoon: Jaarlijks is hij te horen bij de Ten Miles-loop, bij (kampeer)evenementen in het Spoorpark, het taptoe-signaal op 4 mei (dodenherdenking), tijdens carnaval en bij rondleidingen in de Spoorzone. Ferd werkt daarbij graag met anderen samen, zoals met Regina Ederveen of Peer de Graaf. Voor diverse gelegenheden trommelt Ferd graag muzikanten bijeen.

Ferd kan goed noten lezen, maar speelt toch het liefst op gehoor en gevoel. Hij heeft zichzelf leren arrangeren en soms dirigeert hij. Ferd houdt van muzikale uitdagingen, zoals concerten vanuit kerktorens, straattheater en wedstrijden voor kinderen om “de langste toon op de sousafoon” te blazen. En hij speelt in een orkestje bij Amarant. Al met al een zeer uiteenlopend muzikaal gevoel en expertise.

Heel bijzonder is het initiatief van het ‘Torenblazen’ vanuit de Goirkese kerk, waarbij een heel ensemble van bovenaf over de stad uitspeelt. In de coronaperiode zette Ferd dit initiatief voort in diverse verpleeg- en verzorgingshuizen, wat erg werd gewaardeerd.

Naast al zijn muzikale activiteiten mogen we niet onvermeld laten dat Ferd al ruim vijfendertig jaar bij een echt Tilburgs bedrijf werkt, Ad Van Geloven, waar hij de kroketten keurt. Dit bracht hem onlangs op televisie bij het programma Klokhuis.

Peter en Theo, tot slot, kunnen op Ferd altijd een beroep doen, bijvoorbeeld om te assisteren op Open Monumentendag. Zoals gezegd zijn de lijnen kort binnen de familie, de broers helpen elkaar. Muzikant, artiest, gangmaker, verteller, doener; over een periode van ruim vijftig jaar heeft Ferd van Gestel in Tilburg het muzikale erfgoed verlevendigd. Wat heet, hij ís muzikaal erfgoed.

Tekst: Herman Fitters en Geert Eijsbouts van Heemkundekring Tilburg