Keigroot(s): de Kaart van Zijnen keert terug

Regionaal Archief Tilburg biedt hiermee een unieke kans om het origineel van dit archiefstuk uit 1760 te kunnen bekijken.
De Kaart van Zijnen is met de hand getekend, een manuscriptkaart. Het formaat is 345 cm hoog x 440cm breed! Het bestrijkt een gebied van Hilvarenbeek en Gilze tot Loon op Zand en zelfs een randje Breda. Bedenk daar wel bij dat het om de situatie van 1760 gaat. De genoemde plaatsen waren nog erg klein, soms zelfs gehuchten.

De maker van de kaart, Diederik Zijnen, kreeg deze opdracht van Gijsbertus Steenbergensis. Deze persoon had het grondgebied van de heerlijkheid Tilburg en Goirle gekocht in 1754. Steenbergensis bekleedde diverse hoge functies zoals rijksgraaf van Hogendorp, vrijheer van Tilburg en Goirle, rentmeestergeneraal van de domeinen in de stad en Meijerij van Den Bosch. Het kasteel dat in Tilburg stond liet hij afbreken en op dezelfde plek liet hij een nieuw kasteel bouwen als zijn woonhuis, passend bij de smaak van dat moment. Na 1754 gaf hij landmeter Diederik Zijnen de opdracht voor de immense kaart. Met grote precisie heeft Zijnen het gebied in kaart gebracht, met wegen, paden, waterlopen en vennen. Bebouwing gaf hij niet aan, hoewel die er toen al wel was.

Hoogstwaarschijnlijk hing de kaart in één van de ruimtes van het kasteel, van 1760 tot aan de verkoop van het kasteel in 1858. Steenbergensis kon daarmee aan elke bezoeker laten zien hoe groot zijn grondgebied was. Na de verkoop van het kasteel schijnt de kaart cadeau te zijn gedaan aan de Tilburgse notaris Daamen, die de verkoop regelde en via hem kwam de kaart later in het bezit van de gemeente Tilburg. En zodoende kwam de kaart uiteindelijk in de collectie van Regionaal Archief Tilburg terecht.

Het is een bijzonder werk, mogelijk de grootste 18e-eeuwse manuscriptkaart ter wereld, en één van de allergrootste archiefstukken van Nederland. Kaarten spreken daarnaast tot de verbeelding, het zijn conversatiestukken en ze kunnen een belangrijke bron zijn om de huidige situatie van een woonplaats te begrijpen. Regionaal Archief Tilburg is zich bewust van het belang en de aantrekkingskracht van de Kaart van Zijnen. In 2011 bracht het honderden mensen op de been bij een eerdere expositie. In maart 2026 kan dit weer gebeuren.

Op woensdag 11 maart is er in de middag een symposium over cartografie (al volgeboekt). Op 12 en 13 maart staan de deuren van 10.00 tot 16.00 uur open voor geïnteresseerde bezoekers. Dan zijn er korte presentaties, rondleidingen langs andere geëxposeerde kaarten (reproducties) en uiteraard is de originele Kaart van Zijnen te bekijken. Het thema is De ontwikkeling van Tilburg in kaarten, 1760-2026. Een tip: neem een verrekijker mee om alle details goed te zien!

Programma op 12 en 13 maart:

10.00 uur: start van de kijkdag
10.30 uur: Presentatie Continuïteit en verandering. Gis-software en oude kaarten, door Martijn van Bommel, historicus en medewerker Regionaal Archief Tilburg
10.30 uur: korte rondleiding
11.30 uur: korte rondleiding
12.30 uur: korte rondleiding
13.30 uur: Presentatie De restauratie en conservering van de Kaart, door Marcel van de Wouw, conservator bij Regionaal Archief Tilburg
13.30 uur: korte rondleiding
14.30 uur: korte rondleiding
15.30 uur: korte rondleiding
16.00 uur: einde van de kijkdag

Als bezoeker maak je kans op een bijzonder cadeau: een tafellaken met de Kaart van Zijnen erop. Laat daarvoor je naam en email achter in de daarvoor bestemde archiefdoos. Na de kijkdagen wordt daaruit een winnaar getrokken. Dineren met Zijnen, dan zit je nooit verlegen om conversatie!

Het bezoekadres is Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75 in Tilburg. Het maximaal aantal bezoekers in het gebouw is 250. Mocht het drukker worden dan dat, dan wordt je gevraagd even op het plein voor het gebouw te wachten.
Meer informatie is te vinden op regionaalarchieftilburg.nl